Shloka 60
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
ताराधिपं खे विमल॑ सतारं विश्वांश्व देवानुरगान् पितृश्च । शैलांश्व क॒त्स्नानुदधींश्व घोरान् नदीश्व॒ सर्वा: सवनान् घनांश्व
tārādhipaṁ khe vimalaṁ satāraṁ viśvāṁś ca devān uragān pitṝṁś ca | śailāṁś ca kṛtsnān udadhīṁś ca ghorān nadīś ca sarvāḥ savanān ghanāṁś ca ||
Wika ni Bhishma: “Ang dakilang kaluluwang yogin, ganap sa yoga, ay maaaring—kung nanaisin—agad na lumaya at makamit ang kataas-taasang Brahman. O, sa lakas ng yoga, maaari niyang marating ang alinman sa mga daigdig at nilalang na ito at pumasok sa mga iyon: ang malinis na buwan, panginoon ng mga bituin, na nagniningning sa langit na hitik sa mga tala; ang mga Viśvedevas; ang mga Nāga; ang mga Pitṛ (mga ninuno); ang lahat ng bundok; ang mga dagat na kakila-kilabot; ang lahat ng ilog; ang mga gubat; at ang mga ulap.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights yogic mastery: a perfected yogin may choose immediate liberation into the supreme Brahman, or—short of final release—exercise extraordinary yogic reach to access and ‘enter’ various cosmic domains (deities, ancestors, and natural powers). The ethical implication is that such powers are secondary; the highest aim remains moksha.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and spiritual disciplines, Bhishma continues teaching about yoga and its fruits. Here he enumerates cosmic beings and regions to illustrate the scope of yogic accomplishment and the yogin’s freedom of movement across the universe.