Shloka 5
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
ऊर्ध्व॑ स देहात् सूव्यक्त विमुच्येदिति नान्यथा । एठदाहुर्महाप्राज्ञा: सांख्ये वै मोक्षदर्शनम्,सांख्यमतके माननेवाले महाज्ञानी द्विज मोक्षका युक्तियुक्त कारण इस प्रकार बताते हैं --सब प्रकारकी गतियोंको जानकर जो विषयोंसे विरक्त हो जाता है, वही देहत्यागके अनन्तर मुक्त होता है। यह बात स्पष्टरूपसे सबकी समझमें आ सकती है। दूसरे किसी उपायसे मोक्ष मिलना असम्भव है। इस प्रकार वे सांख्यको ही मोक्षदर्शन कहते हैं
ūrdhvaṃ sa dehāt suvyaktaṃ vimucyed iti nānyathā | etad āhur mahāprājñāḥ sāṅkhye vai mokṣa-darśanam |
Wika ni Bhīṣma: “Malinaw na nauunawaan na ang pagkalaya at pag-angat (tungo sa paglaya) ay nagaganap lamang matapos iwan ang katawan—wala nang iba pang daan. Ipinahahayag ng mga dakilang pantas na ang Sāṅkhya nga ang ‘pananaw ng paglaya’: sa pag-unawa sa mga landas ng karanasang makamundo at sa pagkapawi ng pagnanasa sa mga bagay ng pandama, nakakamit ng tao ang kalayaan matapos ang kamatayan; walang ibang paraan na tunay na makapagkakaloob ng mokṣa.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is attained through clear discriminative knowledge and detachment (as emphasized in Sāṅkhya); release occurs after the body is cast off, and no other supposed shortcut can replace this insight-driven renunciation.
In the Śānti Parva instruction, Bhīṣma continues advising on the path to liberation, presenting the view of the great sages that Sāṅkhya—discriminating the self from material nature and becoming dispassionate toward sense-objects—is the authentic doctrine leading to mokṣa.