Shloka 25
Adhyāya 290: Sāṃkhya-vidhi, Deha-doṣa, Guṇa-vicāra, and Mokṣa-gati
Bhīṣma–Yudhiṣṭhira Dialogue
मनुष्य दूसरेके जिस कर्मकी निन्दा करे, उसको स्वयं भी न करे। जो दूसरेकी निन्दा करता है; किंतु स्वयं उसी निन्द्य कर्ममें लगा रहता है, वह उपहासका पात्र होता है ।।
manuṣyaḥ parasya yasya karmāṇo nindāṃ kuryāt, tat svayaṃ na kuryāt | yaḥ parasya nindāṃ karoti, kintu svayam eva tasmin nindye karmaṇi pravartate, sa upahāsasya pātraṃ bhavati || bhīru rājanyaḥ, brāhmaṇaḥ sarvabhakṣyaḥ, vaiśyo ’nīhāvān, hīnavarṇaḥ ālasaś ca śūdraḥ | vidvān akuśīlo vṛttahīnaḥ, kulīnaḥ satyād viśraṣṭo dhārmikaḥ, strī ca duṣṭā | viṣayāsakta-yogī, kevalaṃ svārthaṃ pacati yaḥ, mūḍha-vaktā, rājārahitaṃ rāṣṭram, ajitendriyo rājā ca prajāsu asnehaḥ—ete sarve śocanīyāḥ (nindanīyāḥ) ||
Wika ni Parāśara: “Huwag gawin ng tao ang mismong gawaing ipinupuna niya sa iba. Ang pumupuna sa kapwa ngunit siya rin ay nalulubog sa gayong kapintasan ay nagiging tampulan ng panlilibak. O hari, ito ang mga dapat pagluksa—kaya’t karapat-dapat ding punahin: ang kṣatriya na duwag; ang brāhmaṇa na kumakain ng anumang bagay nang walang pagtingin sa nararapat; ang vaiśya na hindi nagsisikap (o tamad) sa hanapbuhay at tungkulin; ang śūdra na batugan; ang taong marunong ngunit salat sa mabuting asal; ang taong maharlika ngunit hindi tumutupad sa wastong gawi; ang ‘matuwid’ na lumihis sa katotohanan; ang babaeng masama ang asal; ang yogin na alipin ng mga bagay na pandama; ang nagluluto para sa sarili lamang; ang mangangaral na hangal; ang kahariang walang hari; at ang haring hindi nagapi ang sariling mga pandama at walang pagmamahal sa kanyang mga nasasakupan.”
पराशर उवाच
Educational Q&A
The verse condemns hypocrisy: one should not denounce an action in others while practicing the same oneself. It also presents a moral catalogue of socially and ethically ‘deplorable’ types—especially emphasizing self-control, truthful conduct, and responsibility in one’s role (including the king’s duty of care for subjects).
In Śānti Parva’s didactic setting, the sage Parāśara addresses a king and delivers ethical instruction. He first states a general rule against hypocritical blame, then enumerates examples of persons and conditions considered censurable—culminating in political warnings about a king without self-mastery and a realm without proper rulership.