Shloka 40
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
Devanagari script
स्वभावसिद्धमेवैतद् यदिमान् सृजते गुणान् | ऊर्णनाभिर्य था सूत्र विज्ञेयास्तन्तुवद् गुणा:,जैसे मकड़ी जाला बुनती है, उसी प्रकार बुद्धि गुणोंकी सृष्टि करती है--यह स्वभावसिद्ध है। अतएव गुणोंको जालेके समान और बुद्धिको मकड़ीके समान जानना चाहिये
Transliteration
svabhāva-siddham evaitad yad imān sṛjate guṇān | ūrṇanābhir yathā sūtraṁ vijñeyās tantuvad guṇāḥ ||
Translation
Ito’y tunay na itinatag ng likas na kalikasan: ang buddhi (talino) ang lumilikha ng mga katangiang ito (guṇa). Gaya ng gagamba na naglalabas ng sinulid, ang mga guṇa ay dapat maunawaang parang mga hibla—sumisibol mula sa buddhi mismo at hinahabi ang sapot ng karanasan at asal.
Word by Word
स्वभावसिद्धम्naturally established, innate
स्वभावसिद्धम्:
Karta
TypeAdjective
Rootस्वभावसिद्ध
FormNeuter, Nominative, Singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
यत्that which
यत्:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative, Singular
इमान्these
इमान्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Accusative, Plural
सृजतेcreates, produces
सृजते:
TypeVerb
Rootसृज्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
गुणान्qualities (gunas)
गुणान्:
Karma
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Accusative, Plural
ऊर्णनाभिःa spider
ऊर्णनाभिः:
Karta
TypeNoun
Rootऊर्णनाभि
FormMasculine, Nominative, Singular
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
सूत्रम्thread
सूत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूत्र
FormNeuter, Accusative, Singular
विज्ञेयाःto be known, should be understood
विज्ञेयाः:
TypeAdjective
Rootवि-ज्ञा
FormGerundive (तव्य/य), Masculine, Nominative, Plural
तन्तुवत्like threads
तन्तुवत्:
TypeIndeclinable
Rootतन्तु + वत्
गुणाःqualities (gunas)
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaŪ
ūrṇanābhi (spider)S
sūtra (thread)G
guṇa (qualities)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes