Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
आपके रूपकी कहीं भी समता नहीं है, इसलिये आप अप्रतिरूप हैं। विविध रूप धारण करनेके कारण आपका नाम विरूप है। आप ही परम कल्याणकारी शिव हैं। आप ही सूर्य हैं, आप ही सूर्यमण्डलके भीतर सुशोभित होते हैं। आप अपनी ध्वजा और पताकापर सूर्यका चिह्न धारण करते हैं। आपको नमस्कार है ।।
namaḥ pramathanāthāya vṛṣaskandhāya dhanvine | śatrudamāya daṇḍāya parṇacīrapaṭāya ca ||
Walang kapantay ang Iyong anyo saanman; kaya Ikaw ay tinatawag na Apratirūpa. Sapagkat nag-aanyong sari-sari, Ikaw ay tinatawag na Virūpa. Ikaw ang Śiva, ang sukdulang mapagpala. Ikaw ang Araw, at Ikaw ang nagliliwanag sa loob ng bilog ng araw; sa Iyong watawat at bandila ay nakatatak ang sagisag ng Araw. Sa Iyo ang pagpupugay. Pagpupugay kay Pramathanātha, Panginoon ng mga Pramatha; may balikat na gaya ng toro, may tangan na busog; tagapagpasuko ng kaaway, sagisag ng kapangyarihang nagpaparusa; at Siya ring nakikita bilang asetang nakadamit ng balat ng punò at telang-dahon.
भीष्म उवाच
The verse teaches that the divine upholder of welfare also upholds moral order through restraint and rightful punishment (daṇḍa). Shiva is praised as both powerful protector (bow-bearing, enemy-subduing) and austere renunciant (bark/leaf-clad), suggesting that ethical governance requires strength guided by inner discipline.
In Shanti Parva, Bhishma instructs and consoles after the war, often grounding dharma in theological praise. Here he recites a salutation to Shiva using epithets that highlight Shiva’s cosmic sovereignty, martial power, and ascetic purity, integrating devotion with lessons on righteous authority.