Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
नमश्नण्डाय कुण्डाय अण्डायाण्डधराय च । दण्डिने समकर्णाय दण्डिमुण्डाय वै नम:
namaś caṇḍāya kuṇḍāya aṇḍāyāṇḍadharāya ca | daṇḍine samakarṇāya daṇḍimuṇḍāya vai namaḥ ||
Wika ni Bhishma: Pagpupugay sa Iyo bilang Caṇḍa, ang mabagsik; bilang Kuṇḍa, ang sisidlang sa Iyong sinapupunan nananahan ang buong daigdig na parang tubig sa palanggana; bilang Aṇḍa, ang mismong kosmikong itlog; at bilang Aṇḍadhara, ang tagapasan ng sansinukob. Pagpupugay sa Iyo bilang Daṇḍin, ang may hawak ng tungkod ng parusa at disiplina; bilang Samakarṇa, ang nakikinig sa lahat nang walang kinikilingan; at bilang Daṇḍimuṇḍa, na ang anyo’y nakikita rin sa asetang may tungkod at ahit-ulo. Sa Iyo ang paggalang at pagsamba.
भीष्म उवाच
The verse teaches that the divine encompasses seemingly opposite functions: fierce punishment of wrongdoing (caṇḍa, daṇḍin) and impartial receptivity (samakarṇa), while also being the cosmic ground that contains and sustains the universe (kuṇḍa, aṇḍa, aṇḍadhara). It frames justice and ascetic discipline as expressions of the same ultimate order (dharma).
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and related teachings. Here he utters a reverential hymn-like salutation, stringing together epithets that praise the deity’s cosmic nature, moral governance through punishment, and presence in ascetic forms.