Shloka 74
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
आपके सैकड़ों उदर, सैकड़ों आवर्त और सैकड़ों जिह्वाएँ होनेके कारण आप क्रमशः शतोदर, शतावर्त और शतजिद्ठ नामसे प्रसिद्ध हैं। आपको प्रणाम है। गायत्री-मन्त्रका जप करनेवाले द्विज आपकी ही महिमाका गान करते हैं और सूर्योपासक सूर्यके रूपमें आपकी ही आराधना करते हैं। ऋषिगण आपको ही ब्रह्मा, शतक्रतु इन्द्र और आकाशके समान सर्वोच्च पद मानते हैं ।। मूर्ती हि ते महामूर्ते समुद्राम्बरसंनिभ । सर्वा वै देवता हास्मिन् गावो गोष्ठ इवासते
Bhīṣma uvāca: śatodaraśatāvartaśatajihvābhir eva ca | kramāt tvaṁ śatodaraḥ śatāvartaḥ śatajihva iti śrutaḥ || namas te | gāyatrīmantrajapino dvijāḥ tavaiva mahimānaṁ gāyanti, sūryopāsakāś ca sūryarūpeṇa tvām eva ārādhayanti | ṛṣayaś ca tvām eva brahmāṇaṁ śatakratuṁ indraṁ ca ākāśavat paramam padam manyante || mūrtiḥ hi te mahāmūrte samudrāmbarasaṁnibhā | sarvā vai devatā hy asmin gāvo goṣṭha ivāsate ||
Sinabi ni Bhīṣma: “Sapagkat taglay mo ang daan-daang tiyan, daan-daang pag-ikot ng alon, at daan-daang dila, ikaw ay tanyag, ayon sa pagkakasunod, bilang ‘Sandaan-ang-Tiyan’, ‘Sandaan-ang-Pag-ikot’, at ‘Sandaan-ang-Dila’. Pagpupugay sa iyo. Ang mga dvija na nagbubulong ng Gāyatrī-mantra ay umaawit lamang ng iyong kadakilaan, at ang mga sumasamba sa Araw ay sumasamba rin sa iyo lamang sa anyo ng Araw. Itinuturing ka ng mga rishi bilang Brahmā, bilang Indra ng sandaang paghahandog, at bilang kataas-taasang kalagayang lawak na gaya ng langit. O Dakilang-Anyo, ang iyong pagpapakita ay tulad ng dagat na nababalutan ng kalangitan; sa loob mo nananahan ang lahat ng mga diyos, gaya ng mga baka na magkakasamang naninirahan sa kulungan.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a unitive vision of divinity: diverse Vedic practices (Gāyatrī recitation, Sun-worship) and diverse divine names (Brahmā, Indra, the sky-like supreme station) are understood as directed toward one all-encompassing reality, within which all deities ‘dwell’ like cows in a common shelter.
Bhīṣma is offering a stuti (praise) to a vast, cosmic being described with oceanic imagery and multiple epithets. He explains how different religious communities and sages recognize and worship that same supreme presence under different forms and names.