श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
“कितने ही जीव करोड़ों कल्पोंतक स्थावररूपसे एक स्थानमें स्थित रहते हैं और कितने ही उतने समयतक इधर-उधर विचरते रहते हैं। दैत्यप्रवर! प्रजाके सृष्टिका परिमाण कई हजार बावड़ियोंकी संख्याके समान है ।।
kitanē hi jīvāḥ krōḍōn kalpōn-tak sthāvara-rūpēṇa ēka sthānē sthitāḥ tiṣṭhanti, ca kitanē hi tat-samayaṁ iha-paraṁ vicaranti tiṣṭhanti. daitya-pravara! prajā-sṛṣṭēḥ parimāṇaṁ kai sahasra-vāpyāḥ-saṅkhyā-samam. vāpyāḥ punar yōjana-vistṛtāstāḥ krōśaṁ ca gambhīratayā avagāḍhāḥ | āyāmataḥ pañcaśatāś ca sarvāḥ pratyēkaśō yōjanataḥ pravṛddhāḥ ||
Wika ni Bhīṣma: “Maraming nilalang ang nananatiling nakapirmi sa iisang pook sa loob ng mga krodong kalpa, na nasa anyong hindi gumagalaw (sthāvara); at marami rin, sa gayon ding haba ng panahon, ang patuloy na naglalagalag dito at doon. O pinakadakila sa mga Daitya, ang sukat ng paglikha sa mga nilalang ay tulad ng bilang ng libu-libong balon na may hagdan (step-wells). Ang bawat balon ay nakalatag sa lawak na isang yojana, nakabaon sa lalim na isang krośa, at ang lahat ay may habang limang daan; bawat isa’y lumalawak pa ayon sa isang yojana.”
भीष्म उवाच
The verse stresses the immense scale of cosmic time and the diversity of embodied states: some beings remain immobile for vast aeons while others wander, implying that embodiment and movement are conditioned by karma and the larger order of creation.
Bhishma addresses a Daitya as part of a broader exposition in Shanti Parva, using a striking quantitative metaphor—countless step-wells with specified measures—to convey the vastness and multiplicity involved in the creation and distribution of living beings.