Shloka 19
इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्
Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes
एष मार्गों हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमल: शुचि: । तथा वाक्कायमनसां नियम: कामतो<न्यथा
eṣa mārgo hi mokṣasya prasanno vimalaḥ śuciḥ | tathā vākkāyamanasāṃ niyamaḥ kāmato 'nyathā |
Wika ni Bhishma: “Ito nga ang malinaw na landas tungo sa paglaya—payapa, walang dungis, at dalisay: ang disiplinadong pagpipigil sa salita, katawan, at isip, na hindi itinutulak ng pagnanasa o ng mga salungat nitong bugso. Kalayaan sa pagkalito at pagkakapit; pagtalikod sa pita at galit; kawalan ng pagkadusta, kayabangan, at pagkabalisa; katatagan ng isip; at ang walang-pagnanasang pag-aayos at pagpigil sa isip, pananalita, at mga pandama—ito ang malinis, wagas, at banal na daan patungo sa moksha.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is approached through purity and serenity grounded in disciplined restraint of speech, body, and mind—free from desire-driven impulses—together with non-attachment, abandonment of lust and anger, freedom from agitation and arrogance, and steadiness of mind.
In the Shanti Parva instruction section, Bhishma is advising Yudhishthira on dharma and the means to spiritual freedom, summarizing the ethical-psychological disciplines that constitute the ‘pure path’ to moksha.