Shloka 19
Adhyāya 272: Vṛtrasya Dharmiṣṭhatā, Indrasya Mohaḥ, Vasiṣṭha-upadeśaḥ
Vṛtra’s dharmic stature; Indra’s disorientation; Vasiṣṭha’s counsel
भारत! उत्तम मित्र और धनके लाभसे वह इहलोक और परलोकमें भी आनन्दित होता है। ऐसा पुरुष शब्द, स्पर्श, रूप, रस तथा गन्ध--इन पाँचों विषयोंपर प्रभुत्व प्राप्त कर लेता है। इसे धर्मका फल माना जाता है। युधिष्ठिर! वह धर्मका फल पाकर भी हर्षसे फूल नहीं उठता है ।।
atṛpyamāṇo nirvedam ādatte jñānacakṣuṣā | prajñācakṣur yadā kāme rase gandhe na rajyate ||
Wika ni Bhishma: “O Bhārata! Sa pagkamit ng mabuting kaibigan at yaman, siya’y nagagalak kapwa sa mundong ito at sa kabilang-buhay. Ang gayong tao’y nagkakamit ng paghahari sa limang paksa—tunog, haplos, anyo, lasa, at amoy—at ito ang itinuturing na bunga ng dharma. O Yudhiṣṭhira! Kahit natamo na niya ang bungang iyon ng dharma, hindi siya namumulaklak sa labis na tuwa. Ang hindi nabubusog sa mga aliw ng pandama ay yumayakap sa paglayo sa pagnanasa (vairāgya) sa pamamagitan ng mata ng kaalaman. Kapag ang tao, na tumitingin sa mata ng pag-unawa, ay hindi kumakapit sa pagnanasa—ni sa lasa at amoy—ang katatagang iyon ang kinikilalang bunga ng dharma: maaaring dumating ang pag-enjoy, ngunit hindi siya lumolobo sa pagdiriwang, sapagkat ang kanyang paghahari ay nasa hindi pagkapit.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The fruit of dharma is inner mastery: even when pleasures and gains are available, a wise person does not become attached to sense-objects. Through jñāna (insight), he adopts nirveda (dispassion), remaining steady rather than elated or enslaved by desire.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on righteous living after the war. Here he describes the mark of a truly discerning person: one who, despite encountering sensory attractions, remains unattached and thus embodies the mature result of dharma.