Shloka 8
राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
कालेन शीघ्रा: प्रवहन्ति वाता: कालेन वृष्टिर्जलदानुपैति । कालेन पद्मोत्पलवज्जलं च कालेन पुष्यन्ति वनेषु वृक्षा:,समयसे ही तेज हवा चलती है, समयसे ही मेघ जल बरसाते हैं, समयसे ही पानीमें कमल तथा उत्पल उत्पन्न हो जाते हैं और समयसे ही वनमें वृक्ष पुष्ट होते हैं
kālena śīghrāḥ pravahanti vātāḥ kālena vṛṣṭir jaladānupaiti | kālena padmotpalavaj jalaṃ ca kālena puṣyanti vaneṣu vṛkṣāḥ ||
Sinabi ni Vyāsa: “Sa takdang panahon umiihip ang malalakas na hangin; sa takdang panahon dumarating ang mga ulap na may dalang ulan at bumubuhos. Sa takdang panahon sumisibol sa tubig ang mga lotus at asul na lotus; at sa takdang panahon lumalakas at sumisigla ang mga punò sa kagubatan. Kaya ang kaayusan ng daigdig ay pinamamahalaan ng Panahon, at ang marunong ay umaayon sa itinakdang indayog nito, hindi sa pagkainip o kawalang-pag-asa.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Time (kāla) regulates all processes in the world—winds, rains, growth, and fruition—so one should cultivate patience and act in harmony with the proper season and circumstance rather than forcing outcomes.
Vyāsa illustrates a moral point through natural examples: just as seasonal forces bring wind, rain, lotus-bloom, and the strengthening of trees, so too human affairs unfold according to time; this supports counsel toward steadiness and acceptance within dharmic life.