Shloka 23
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
यच्च ते मनसि वर्तते परं यत्र चास्ति तव संशय: क्वचित् | श्रूयतामयमहं तवाग्रत: पुत्र कि हि कथयामि ते पुन:
vyāsa uvāca | yac ca te manasi vartate paraṁ yatra cāsti tava saṁśayaḥ kvacit | śrūyatām ayam ahaṁ tavāgrataḥ putra ki hi kathayāmi te punaḥ | praharṣaḥ prītir ānandaḥ sāmyaṁ svasthātmacittatā | akasmād yadi vā kasmād vartante sāttvikā guṇāḥ |
Wika ni Vyāsa: “Anuman ang itinuturing mong pinakamataas sa iyong isip, at anumang bagay na nag-iiwan pa sa iyo ng pag-aalinlangan saanman—itanong mo. Anak ko, pakinggan mo ang sasabihin ko sa harap mo. Sabihin mo: sa anong paksa pa kita muling tuturuan? Kapag sumibol ang matinding pagkalugod, pag-ibig, kagalakan, pagkakapantay-pantay ng loob, at isang matatag at maayos na pag-iisip—bigla man o dahil sa isang sanhi—alamin mong ang mga ito’y mga katangiang isinilang mula sa sattva.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Vyāsa identifies markers of sattva (purity/clarity): spontaneous or causally arising joy, affectionate contentment, inner bliss, equanimity, and a stable, healthy mind. These inner states are presented as ethical-psychological indicators of a sattvic disposition.
Vyāsa invites his interlocutor (addressed as ‘son’) to voice whatever he considers most important and any lingering doubts. He then begins characterizing sattvic qualities, setting up further instruction on the guṇas and inner conduct.