Shloka 183
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
प्रसीदन्ति च संस्थाय तदा ब्रह्म प्रकाशते । योगी पाँचों इन्द्रियोंको वशमें करके उन्हें दृढ़तापूर्वक मनमें स्थापित करे। जब छठे मनसहित ये इन्द्रियाँ बुद्धिमें स्थिर होकर प्रसन्न (स्वच्छ) हो जाती हैं
prasīdanti ca saṁsthāya tadā brahma prakāśate | yogī pañcendriyāṇi vaśaṁ kṛtvā tāni dṛḍhatayā manasi saṁsthāpayet | yadā ṣaṣṭhena manasā saha imāni indriyāṇi buddhau sthirībhūya prasīdanti (svacchībhavanti), tadā tasya yoginaḥ brahma-sākṣātkāro bhavati |
Sinabi ni Vyāsa: Kapag ang mga pandama ay natipon at pinatatag, sila’y nagiging payapa at malinaw; kung gayon, ang Brahman ay nagliliwanag. Dapat pasukuin ng isang yogin ang limang pandama at itanim ang mga ito nang matibay sa isip. Kapag ang mga pandamang ito—kasama ang ikaanim, ang isip—ay nananatiling matatag sa buddhi (talino) at nagiging matahimik at lantad na malinaw, natatamo ng yogin ang tuwirang pagdama sa Brahman. Ang diwang etikal nito ay pamamahala sa loob: ang pagkamay-ari sa pagdama at pag-iisip ang kundisyon upang mahayag ang pinakamataas na katotohanan—hindi bilang kuru-kuro lamang, kundi bilang linaw na isinasabuhay.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Brahman is realized when the practitioner disciplines the sensory faculties and the mind, stabilizing them in the intellect; clarity and serenity of inner instruments allow the highest reality to manifest.
Vyāsa is instructing on yogic practice within the Śānti Parva’s liberation-oriented discourse, describing the inner sequence: restrain the five senses, anchor them in the mind, steady mind-and-senses in buddhi, and thereby attain direct realization of Brahman.