Shloka 16
Gṛhastha-vṛtti and Niyama: Models of Householder Livelihood and Discipline (गृहस्थवृत्ति-नियमाः)
तिष्ठत्ये तेषु भगवान् षट्सु कर्मसु संस्थित: । व्यासजी कहते हैं--बेटा! ब्राह्मणको चाहिये कि वेदोंमें बतायी गयी त्रयी विद्या--“अ उ म्' इन तीन अक्षरोंसे सम्बन्ध रखनेवाली प्रणवविद्याका चिन्तन एवं विचार करे। वेदके छहों अंगोंसहित ऋक्
tiṣṭhaty ete teṣu bhagavān ṣaṭsu karmasu saṁsthitaḥ | dharmadvīpena bhūtānāṁ cārthakāmajalenaca | ṛtavāḍmokṣatīreṇa vihiṁsātaruvāhinā |
Sinabi ni Vyāsa: “Ang Mapalad na Panginoon—ang Dharma mismo—ay nananatiling nakatatag sa anim na tungkuling ito. Kaya ang isang brāhmaṇa ay dapat magnilay sa banal na Pranava (A-U-M), at pag-aralan ang mga mantra ng Ṛg, Sāma, Yajus, at Atharva kasama ang anim na sangay na pantulong ng Veda, na iniingatan ang wastong tunog at titik. Sapagkat ang Panginoon bilang Dharma ay matibay na nakaugat sa mga disiplina ng Veda at sa anim na gawa: pag-aalay, pag-aalay para sa iba, pag-aaral, pagtuturo, pagbibigay, at pagtanggap ng kaloob.” Pagkaraan, inilarawan niya ang Panahon bilang isang malaking ilog na nagdadala sa lahat: ang Dharma ang pulong kanlungan sa gitna ng tubig ng yaman at pagnanasa; ang pagsasalita ng katotohanan at ang paglaya ang dalawang pampang; at ang mga punong-kahoy ng karahasan ay inaanod sa agos, habang ang mga nilalang na nilikha ng Tagapag-ayos ay hinihila patungo sa kaharian ni Yama.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Dharma is not abstract but ‘dwells’ in concrete disciplines: Vedic contemplation (especially the Pranava), accurate study of mantra and sound, and the six brāhmaṇa duties—sacrificing, officiating, studying, teaching, giving, and accepting gifts. These practices are presented as supports that keep one aligned with the divine principle of Dharma amid the destabilizing flow of Time, wealth, and desire.
Vyāsa instructs the listener (addressed as ‘son’ in the surrounding prose) on brāhmaṇa conduct and the religious-ethical foundations of society. He then expands the instruction with a vivid allegory: Time is a mighty river sweeping beings toward Yama’s realm; in that current, Dharma is an island of refuge, while truth and liberation mark the safe shores.