Shloka 14
Gṛhastha-vṛtti and Niyama: Models of Householder Livelihood and Discipline (गृहस्थवृत्ति-नियमाः)
कालोदकेन महता वर्षावर्तेन संततम् । मासोर्मिणर्तुवेगेन पक्षोलपतृणेन च
vyāsa uvāca | kālodakena mahatā varṣāvartena santatam | māsormibhir ṛtuvegena pakṣolapatṛṇena ca | nimeṣonmeṣa-phenena dinarātri-jalapravāhaiḥ | kāmadevo bhayaṅkaro grāhaḥ | vedā yajñāś ca naukāḥ | dharmo dvīpaḥ prāṇinām āśrayabhūtaḥ | artha-kāmau jalāni | satyabhāṣaṇaṃ mokṣaś ca ubhe tīre | hiṃsā-rūpā vṛkṣāḥ tasmin kāla-pravāhe vahanti | yugaṃ maryādā | brahmaiva ca taṃ kālanadaṃ prasūte parvataḥ | tasmin pravāhe patitā vidhātṛ-sṛṣṭāḥ sarve prāṇino yamalokaṃ prati ākarṣyante ||
Sinabi ni Vyāsa: “Ang Panahon ay isang napakalawak na ilog. Ang tubig nito ay ang Panahon mismo; ang mga ipu-ipo nito ay ang mga ulang walang tigil na sumisiklab. Ang mga buwan ang mga alon nitong sumusulong; ang mga panahon (season) ang mga agos na nagtutulak; ang mga kalahating-buwan ang mga baging at damo. Ang pagkurap at hindi pagkurap ang bula; ang araw at gabi ang daloy. Ang pagnanasa (Kāma) ang kakila-kilabot na buwaya sa loob nito. Ang mga Veda at mga handog na sakripisyo ang mga bangka; ang Dharma ang pulo ng kanlungan ng mga nilalang. Ang yaman at ligaya ang tubig; ang pagsasalita ng katotohanan at ang paglaya (moksha) ang dalawang pampang. Ang mga punong-kahoy ng karahasan ay inaanod sa agos na iyon. Ang mga yuga ang hangganan nito, at ang Brahman ang bundok-pinagmumulan na pinagsisibulan ng ilog ng Panahon. Nahuhulog sa agos na ito, ang lahat ng nilalang na nilikha ng Tagapag-ayos ay hinihila patungo sa kaharian ni Yama.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Time is an irresistible current carrying all beings toward death and judgment; only disciplined life—grounded in Dharma, truthful speech, and oriented to moksha—provides safe footing and a way to ‘cross’ the dangers of desire, violence, and attachment.
Vyāsa delivers a sustained metaphor: the cosmos is a river of Time with cycles (days, months, seasons, yugas) as its features; desire is a predator within it; Vedic knowledge and sacrifice are boats; Dharma is a refuge-island; and all created beings are pulled along toward Yama’s realm.