Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
कर्मजो<यं पृथग्भावो द्वन्द्ययुक्तोडपि देहिन: । तमात्मसिद्धिर्विज्ञानाज्जहाति पुरुषो बलात्
karmajo ’yaṃ pṛthagbhāvo dvandvayukto ’pi dehinaḥ | tam ātmasiddhir vijñānāj jahāti puruṣo balāt ||
Sinabi ni Vyāsa: Ang pakiramdam ng pagkakahiwalay sa nilalang na may katawan—bagaman nakagapos sa mga magkatunggaling pares tulad ng lamig at init—ay nagmumula sa karma. Sa pamamagitan ng tunay na pag-unawa, tinalikuran ng tao nang buong-lakas ang karanasang iyon ng dalawahan, at sa kapangyarihan mismo ng kaalaman ay nakakamit ang pagsasakatuparan ng Sarili, ang paglaya.
व्यास उवाच
The verse teaches that the felt separateness and the compulsion to experience life through opposites (pleasure/pain, cold/heat) are karma-born. Liberation comes when discriminative knowledge (vijñāna) dissolves identification with the body and thereby ends bondage to duality.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation, Vyāsa explains a philosophical point: the embodied being’s dualistic experience is not the Self’s nature but a product of karma and identification. He states that knowledge enables one to abandon this duality and attain ātmasiddhi (mokṣa).