Shloka 16
आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
पित्र्ये राग्यहनी मास: प्रविभागस्तयो: पुनः । शुक्लो5ह: कर्मचेष्टायां कृष्ण: स्पप्नाय शर्वरी
pitrye rātryahani māsaḥ pravibhāgas tayoḥ punaḥ | śuklo 'haḥ karmaceṣṭāyāṃ kṛṣṇaḥ svapnāya śarvarī ||
Ipinaliwanag ni Vyāsa ang naiibang sukat ng panahon sa daigdig ng mga Pitṛ (mga ninuno): ang binibilang ng tao na isang buwan ay para sa mga Pitṛ ay isang ganap na araw at gabi. Ang maliwanag na kalahating-buwan (śukla pakṣa) ang kanilang “araw”—panahon ng pagkilos at pagtupad sa kanilang tungkulin; ang madilim na kalahating-buwan (kṛṣṇa pakṣa) ang kanilang “gabi”—panahon ng pahinga at pagtulog. Inilalagay ng aral na ito ang buhay-ritwal ng tao sa loob ng mas malawak na kosmos na moral, na nagpapahiwatig na ang asal at mga handog ay dapat iayon sa di-nakikitang kaayusan, at isagawa nang palagian at may paggalang.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Time is relative across realms: the Pitṛs experience a different day-night cycle, where a human month equals their full day and night. This frames human observances within a broader dharmic cosmos and encourages disciplined, timely performance of duties and ancestral rites.
Vyāsa is instructing about cosmological time-reckoning connected with the ancestors (Pitṛs), explaining that the bright fortnight corresponds to their active daytime and the dark fortnight to their restful night.