Shloka 12
आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिंशत्तु काष्ठा गणयेत् कलां ताम् | त्रिंशत्कलक्षापि भवेन्मुहूर्तो भाग: कलाया दशमश्न यः स्यात्
kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triṁśattu kāṣṭhā gaṇayet kalāṁ tām | triṁśatkalā kṣāpi bhaven muhūrto bhāgaḥ kalāyā daśamaśna yaḥ syāt |
Ipinaliwanag ni Vyāsa ang tradisyonal na pagtutuos ng panahon: labinlimang nimeṣa ang bumubuo ng isang kāṣṭhā, at tatlumpung kāṣṭhā ang binibilang na isang kalā. Tatlumpung kalā ang bumubuo ng isang muhūrta; at bukod pa rito, isinasama ang ikasampung bahagi ng isang kalā—kaya ang isang muhūrta ay nauunawaang tatlumpung kalā at dagdag na tatlong kāṣṭhā. Inilalagay ng aral na ito ang gawa ng tao sa loob ng maayos na sukat ng kosmos, at humihimok ng linaw at katumpakan sa pagtalakay ng dharma, oras ng ritwal, at disiplinadong asal.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a precise traditional hierarchy of time-units—nimeṣa, kāṣṭhā, kalā, and muhūrta—emphasizing disciplined, accurate reckoning that supports orderly conduct and correct timing in dharmic life.
In the instructional setting of the Śānti Parva, Vyāsa is explaining a technical but ethically relevant topic: how time is conventionally measured, providing definitions and conversions among the units.