Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
पज्चज्ञानेन्द्रियाण्युक्त्वा मन:षष्ठानि चेतसि । बलषष्ठानि वक्ष्यामि पञ्चकर्मेन्द्रियाणि तु
pañca jñānendriyāṇy uktvā manaḥ-ṣaṣṭhāni cetasi | bala-ṣaṣṭhāni vakṣyāmi pañca karmendriyāṇi tu ||
Wika ni Bhīṣma: “Matapos kong ilarawan ang limang pandamang pangkaalaman—kasama ang isip (manas) bilang ika-anim sa loob ng kamalayang panloob—ilalarawan ko naman ngayon ang limang pandamang panggawa, na ang lakas-buhay (prāṇa) ay itinuturo bilang ika-anim. Kaya dapat maunawaan na ang pagdama at pagkilos ay pinamamahalaan mula sa loob, at ang pagpipigil-sa-sarili ay nakasalalay sa wastong pag-aayos ng mga kakayahang ito.”
भीष्म उवाच
Bhīṣma frames human experience and conduct through two sets of faculties: the five perceptive senses (jñānendriyas) coordinated by mind as a sixth, and the five active faculties (karmendriyas) supported by vital power (bala/prāṇa) as a sixth. Ethical life depends on understanding and disciplining these inner instruments.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhīṣma continues a systematic exposition: after listing the organs of knowledge with mind as their coordinator, he transitions to describing the organs of action, indicating that they operate with vital force as an accompanying sixth principle.