Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
श्रवर्णं स्पर्शनं जिह्दा दृष्टिनासा तथैव च । इन्द्रियाणीति पज्चैते चित्तपूर्व गता गुणा:
śravaṇaṁ sparśanaṁ jihvā dṛṣṭi-nāsā tathaiva ca | indriyāṇīti pañcaite citta-pūrva-gatā guṇāḥ ||
Wika ni Bhīṣma: “Ang pandinig, pagdama, dila, paningin, at ilong—ito ang limang kakayahang pandama. Ang mga katangiang gaya ng tunog at iba pa, ay unang sinasalo ng isip (manas), at saka nagiging mga bagay na nararanasan sa pamamagitan ng mga pandamang ito—na nagpapakitang ang karanasang pandama ay hinuhubog ng naunang pagharap at pagtuon ng isip.”
भीष्म उवाच
The five senses function as channels of knowledge, but their objects (sound, touch, form, taste, smell) are mediated by the mind; therefore ethical self-mastery begins with governing the mind that precedes and directs sensory engagement.
In Śānti Parva’s instruction, Bhīṣma continues his discourse on inner discipline by enumerating the five perceptive faculties and explaining how sense-objects become experienced through them in conjunction with the mind.