Shloka 17
अव्यक्त–व्यक्त–कारणकार्यविवेकः
Avyakta–Vyakta and Causality: Discrimination of Field and Knower
बुद्धि: कर्मगुणैहीना यदा मनसि वर्तते । तदा सम्पद्यते ब्रह्म तत्रैव प्रलयं गतम्
buddhiḥ karmaguṇair hīnā yadā manasi vartate | tadā sampadyate brahma tatraiva pralayaṃ gatam ||
Wika ni Bhishma: Kapag ang talino (buddhi) ay napalaya sa mga katangiang bunga ng gawa at nanahan nang matatag sa panloob na luklukan ng isip, saka natatamo ng indibidwal na sarili ang Brahman—at doon mismo nalulusaw sa kataas-taasang realidad. Ang diwa: ang kalayaan ay hindi nakukuha sa panlabas na pagsasagawa lamang, kundi sa panloob na pagkalas sa mga hilig na isinilang ng karma at sa matatag, dalisay na kamalayan.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation occurs when buddhi (discriminative intellect) is freed from karma-born guṇas—habitual tendencies generated by action and attachment—and becomes inwardly steady; then the self is absorbed into Brahman.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira a contemplative doctrine: the culmination of spiritual practice is the mind’s inward stabilization and the dissolution of individuality into Brahman.