Shloka 4
Yoga, Nārāyaṇa as Supreme Principle, and the Emanation of Categories
Sāṅkhya-Yoga Outline
न चक्षुषा पश्यति रूपमात्मनो न पश्यति स्पर्शनमिन्द्रियेन्द्रियम् । न श्रोत्रलिड्रं श्रवणेन दर्शन तथा कृतं पश्यति तद् विनश्यति
na cakṣuṣā paśyati rūpam ātmano na paśyati sparśanam indriyendriyam | na śrotrendriyaṁ śravaṇena darśanaṁ tathā kṛtaṁ paśyati tad vinaśyati ||
Wika ni Bhīṣma: Ang anyo ng Sarili (Ātman) ay hindi nakikita ng mata; ni hindi ito nahahawakan ng balat na siyang pandama—sapagkat ang Sarili ang panloob na lakas na nagbibigay-liwanag sa mismong mga pandama. Hindi rin ito nasasaklaw ng tainga sa pakikinig, dahil ang Sariling iyon ay lampas sa tunog. Kapag natatanto ang Sarili sa pamamagitan ng mapanuring kaalaman, nawawala ang mga kasangkapan ng karaniwang pag-unawa, sapagkat ang nahahawakan ng mga iyon ay mga bagay na nasisira at lumilipas.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The ātman cannot be grasped as a sensory object: it is not visible, tangible, or audible, because it is the inner illuminator and controller of the senses. True realization arises through discriminative knowledge, and with that realization the ordinary means that operate on perishable objects lose their relevance.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on liberation-oriented dharma. Here he emphasizes an Upaniṣadic point: the Self is subtler than sensory perception, and spiritual insight requires turning from external objects toward inner discernment.