Shloka 63
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
लोक आतुरजनान् विराविण- स्तत्तदेव बहु पश्य शोचत: । तत्र पश्य कुशलानशोचतो ये विदुस्तदुभयं पदं सताम्
loke āturajanān virāviṇaḥ tattad eva bahu paśya śocataḥ | tatra paśya kuśalān aśocato ye vidus tad ubhayaṃ padaṃ satām ||
Wika ni Bhishma: Sa daigdig na ito, pagmasdan mong mabuti ang mga taong balisa at nagdurusa—kapag hinarap nila ang gayong mga pagkalugi, sila’y labis na nagdadalamhati at humahagulhol sa panaghoy. Pagkaraan, pagmasdan mo rin ang mga taong may pag-unawa, bihasa sa pagtimbang ng mahalaga at di-mahalaga: sapagkat batid nila ang dalawang marangal na pag-abot na nakalaan sa mabubuti, hindi sila nagdadalamhati. Isaalang-alang ang dalawang kalagayan, at saka piliin para sa iyong sarili ang landas na tunay na nagdudulot ng kagalingan.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma contrasts ordinary people who grieve intensely over loss with the discerning who, knowing the higher aims available to the virtuous, remain free from sorrow; one should reflect on both and adopt the truly beneficial path.
In Shanti Parva’s instruction-setting, Bhishma is advising the listener to observe human reactions to loss and to learn from the composure of the wise, using this comparison to guide one’s own ethical and spiritual choice.