Shloka 46
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
त्यक्त्वा यः प्राकृतं कर्म नित्यमात्मरतिर्मुनि: । सर्वभूतात्मभूस्तस्मात् स गच्छेदुत्तमां गतिम्
tyaktvā yaḥ prākṛtaṃ karma nityam ātmaratir muniḥ | sarvabhūtātmabhūtas tasmāt sa gacched uttamāṃ gatim ||
Wika ni Bhīṣma: Ang mapagnilay na pantas na tumatalikod sa mga gawaing makamundo at itinutulak ng likas na pagnanasa, at laging nalulugod sa Sarili, ay nagiging tila Sarili ng lahat ng nilalang; kaya’t nararating niya ang pinakamataas na hantungan. Ang diwang etikal nito: ang paglaya’y hindi nakakamit sa sapilitang paghabol sa daigdig, kundi sa panloob na pagtalikod, sa matatag na pananatili sa Sarili, at sa pangkalahatang pakikiisa na nagpapawi ng pagkamakasarili.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Renounce merely worldly, nature-driven action and abide steadily in the Self; through such inner absorption and universal identification (seeing oneself in all beings), one reaches the supreme goal—liberation.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma continues advising Yudhishthira by praising the contemplative path: the sage who turns away from ordinary worldly pursuits and rests in Self-realization attains the highest state.