भृगु–भरद्वाजसंवादः: वर्णभेदस्य कर्माधारितव्याख्या
Bhrigu–Bharadvaja Dialogue: A Karma-Based Account of Varṇa
परिच्छिद्यैव कामानां सर्वेषां चैव कर्मणाम् | मूल॑ बुद्धीन्द्रियग्रामं शकुन्तानिव पठ्जरे
paricchidyaiva kāmānāṁ sarveṣāṁ caiva karmaṇām | mūlaṁ buddhīndriyagrāmaṁ śakuntān iva pañjare ||
Wika ni Bhīṣma: “Kapag malinaw na nilimitahan at pinigil ang lahat ng pagnanasa at lahat ng gawa, dapat makilalang ang ugat ng mga ito ay ang kakayahang magpasya ng isip, kasama ang buong ‘kawan’ ng mga pandama. Kung ang talino at mga pandama ay napapasailalim sa sariling pagpipigil—gaya ng mga ibong nakakulong sa hawla—wala nang dahilan upang matakot.”
भीष्म उवाच
Desires and actions arise from the interplay of discernment (buddhi) and the senses (indriya-grāma). Ethical steadiness and fearlessness come from restraining and governing these inner instruments rather than letting them roam freely.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhīṣma advises the listener that mastery over intellect and senses is the practical foundation for controlling desire-driven conduct, using the image of birds safely kept within a cage.