Gautama’s Flight, the Enchanted Grove, and the Arrival of Rājadharma
Nāḍījaṅgha
धर्मार्थहेतो: क्षमते तितिक्षा क्षान्तिरुच्यते । लोकसंग्रहणार्थ वै सा तु धैर्येण लभ्यते
dharmārtha-hetoḥ kṣamate titikṣā kṣāntir ucyate | loka-saṅgrahaṇārthaṃ vai sā tu dhairyeṇa labhyate | (anāsūyā: paradoṣādarśanam)
Wika ni Bhishma: Ang pagtitiis na nagdadala ng hirap alang-alang sa dharma at artha ay tinatawag na titikṣā—na tinatawag din na kṣānti (pagpapahinuhod at pagpapatawad). Dapat itong isagawa nang tiyak upang itaguyod at gabayan ang lipunan sa pamamagitan ng sariling halimbawa. Ang ganitong pagtitiis ay nakakamtan sa pamamagitan ng dhairya (matatag na loob). (Ang hindi pagtuon sa mga pagkukulang ng iba ay tinatawag na anāsūyā.)
भीष्म उवाच
True forbearance (titikṣā/kṣānti) is the capacity to endure hardship specifically in pursuit of dharma and rightful worldly aims (artha). It is not passive weakness but a disciplined virtue cultivated through dhairya (steadfast courage), and it serves loka-saṅgraha—supporting and guiding society by personal example.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma after the war, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira about ethical virtues. Here he defines and praises titikṣā (endurance) as a socially sustaining practice, linking it to inner steadiness and adding the allied virtue of anāsūyā—refraining from fault-finding.