Shloka 12
Gautama’s Flight, the Enchanted Grove, and the Arrival of Rājadharma
Nāḍījaṅgha
दमो नान्यस्पृहा नित्य॑ गाम्भीर्य धैर्यमेव च । अभयं रोगशमनं ज्ञानेनैतदवाप्यते
bhīṣma uvāca | damo nānyaspṛhā nityaṁ gāmbhīryaṁ dhairyam eva ca | abhayaṁ rogaśamanaṁ jñānenaitad avāpyate ||
Sinabi ni Bhishma: Ang “dama” (pagpipigil at pagdidisiplina sa isip at mga pandama) ay nakikilala sa palagiang kawalan ng pagnanasa sa pag-aari ng iba, sa matatag na lalim ng pagkatao at pagtitiis, sa kawalang-takot, at sa pagpapatahimik ng mga karamdaman sa loob ng isip. Ang ganitong pagkamay-ari sa isip at mga pandama ay nakakamtan sa pamamagitan ng tunay na kaalaman.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma defines dama (self-restraint) through concrete traits—non-covetousness, composure, patience, fearlessness, and the soothing of mental afflictions—and states that these are achieved through jñāna (true knowledge and discernment).
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhishma continues advising Yudhishthira by describing the marks of self-control and explaining that wisdom is the means to attain it.