Shloka 23
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
चतुष्पात्पक्षिकीटानां प्राणिनां स्नेहसड्विनाम् । परलोकगतिस्थानां मुनियज्ञक्रिया इव
catuṣpāt-pakṣikīṭānāṁ prāṇināṁ sneha-saḍvinām | paraloka-gati-sthānāṁ muni-yajña-kriyā iva ||
Wika ni Bhishma: “Masdan ninyo kung paanong maging ang mga hayop na may apat na paa, ang mga ibon, at ang mga insekto ay may malalim na pagmamahal sa kanilang supling. Ngunit para sa mga nilalang na iyon—na nakagapos sa gayong pag-ibig—kahit ang pagpapalaki at pagprotekta sa anak ay hindi nagbubunga ng katumbas na gantimpala sa kabilang-buhay; di tulad ng mga yajña at disiplinadong gawi ng mga pantas, na isinasagawa na nakatuon sa paglalakbay ng kaluluwa at nagbubunga lampas sa buhay na ito.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Natural affection for one’s offspring exists even among animals and insects, but mere attachment-driven care does not automatically generate spiritual merit for the afterlife; intentional dharmic discipline—exemplified by sages’ sacrificial and prescribed acts—bears fruit in the next world.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma is teaching Yudhiṣṭhira by contrasting instinctive, attachment-based parental behavior in creatures with the deliberate, merit-producing religious practices of sages aimed at the soul’s post-mortem destiny.