अध्याय १५२: लोभः पापस्य मूलम् — Greed as the Root of Wrongdoing
स्वकर्माण्यभिसंधाय नाभिनन्दति मे मन: । “यह सारा पाप मुझमें मौजूद है; अतः मैं चिन्तासे उसी प्रकार जल रहा हूँ
svakarmāṇy abhisandhāya nābhinandati me manaḥ |
Sinabi ni Bhīṣma: “Kapag binabalikan ko ang sarili kong mga gawa, walang kagalakan ang aking isip. Ang buong bigat ng kasalanan ay wari’y nananahan sa akin; kaya’t sinusunog ako ng pangamba, na para bang may naglagay sa akin sa gitna ng apoy. Sa pag-alaala sa aking masasamang gawa, ang aking puso ay hindi kusang makapanatag.”
भीष्म उवाच
Moral clarity begins with honest self-examination: when one measures oneself against dharma, the mind may refuse self-congratulation. Remorse and inner burning arise from awareness of adharma, and this recognition becomes the ground for ethical correction and expiation.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma after the war. Here he turns inward, confessing that recollection of his own deeds brings no satisfaction; he feels consumed by anxiety and guilt, as if burning in fire, indicating the psychological cost of past wrongdoing even in a revered elder.