कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve
कुरुनन्दन! धर्म और सत्पुरुषोंका आचार--ये बुद्धिसे ही प्रकट होते हैं और सदा उसीके द्वारा जाने जाते हैं। तुम मेरी इस बातको अच्छी तरह समझ लो ।।
bhīṣma uvāca |
buddhiśreṣṭhā hi rājānaś caranti vijayaiṣiṇaḥ |
dharmaḥ pratividhātavyo buddhyā rājñā tatas tataḥ ||
Sinabi ni Bhishma: “O inapo ni Kuru, ang dharma at ang asal ng mga banal—ang mga ito’y lumilitaw mula sa talino at sa talino rin laging nakikilala. Unawain mong mabuti ang aking sinabi. Ang mga haring higit sa pag-unawa at naghahangad ng tagumpay ay kumikilos sa pamamagitan ng dharma. Kaya ang isang hari ay dapat, paulit-ulit, hubugin at isakatuparan ang dharma sa tulong ng talino—natututo mula sa iba’t ibang pinagmulan—upang ang matuwid na asal ay maging praktikal na pamamahala.”
भीष्म उवाच
Dharma in kingship is not merely inherited custom; it must be understood and implemented through buddhi (discernment). A ruler seeking success should repeatedly apply intelligent judgment to enact righteous policy and conduct appropriate to each situation.
In the Śānti Parva’s instruction on kingship, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira after the war, emphasizing that effective and righteous rule depends on superior intelligence and continual situational application of dharma.