आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
ततोड<र्थगतितत्त्वज्ञ: संधिविग्रहकालवित् | सान्त्वपूर्वमिदं वाक््यं मार्जारं मूषिकोडब्रवीत्
tato 'rthagati-tattvajñaḥ sandhi-vigraha-kāla-vit | sāntva-pūrvam idaṃ vākyaṃ mārjāraṃ mūṣiko 'bravīt ||
Pagkaraan, ang daga—na tunay na nakauunawa sa daloy ng kapakinabangan at sa mga simulain ng mabisang paraan, at nakaaalam kung kailan dapat makipag-alyansa at kung kailan dapat makipagtunggali—ay sinuri ang layon ng kaaway. Nais munang magpayapa, kinausap niya ang pusa sa mapagkasundong, matatamis na salita, pinili ang diplomasya bilang unang hakbang na kapwa makatarungan at madiskarte bago tumungo sa mas mabagsik na landas.
भीष्म उवाच
Wise conduct begins with discerning the opponent’s intent and choosing the right method at the right time; conciliation (sāntva) is often the first and most ethical strategic step before escalation to open conflict.
In Bhīṣma’s discourse on nīti, the mouse evaluates the cat’s hostile designs and, knowing the proper occasions for alliance or conflict, speaks to the cat in soothing, diplomatic language to manage danger and gain advantage.