आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
अर्थार्थी जीवलोको<यं न कश्रित् कस्यचित् प्रिय: । सख्यं सोदर्ययोर्भ्रन्रोर्दम्पत्योर्वां परस्परम्
arthārthī jīvaloko 'yaṁ na kaścit kasyacit priyaḥ | sakhyaṁ sodaryayor bhrātroḥ dampatyor vāṁ parasparam ||
Wika ni Bhīṣma: “Ang daigdig ng mga nilalang ay itinutulak ng pansariling kapakinabangan; walang sinumang tunay na mahal ng sinuman kung walang layunin. Maging ang pagkakaibigan ng magkapatid na iisang ina, o ang pag-iibigan ng mag-asawa, ay madalas nakasalalay sa kapakinabangang kapwa tinatamo.”
भीष्म उवाच
Bhīṣma highlights a hard ethical realism: worldly relationships often become transactional, sustained by perceived benefit. The implied counsel is to recognize this tendency, restrain selfishness, and ground conduct in dharma rather than mere advantage.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and statecraft after the war. Here he underscores the prevalence of self-interest in society, even within intimate bonds like siblinghood and marriage, as part of his broader moral and political instruction.