Shloka 5

Kāpavya-carita (कापव्यचरित) — Reforming Dasyus through Regulated Rāja-Dharma

Devanagari script

आकाड़क्षन्नात्मनो राज्यं राज्ये स्थितिमकोपयन्‌ । अदत्तमेवाददीत दातुर्वित्तं ममेति च

Transliteration

Ākāṅkṣann ātmano rājyaṃ rājye sthitim akopayan | adattam evādadīta dātur vittaṃ mameti ca ||

Translation

Sinabi ni Bhīṣma: “Ang haring nagnanais na mapanatili ang kanyang kaharian ay hindi dapat guluhin ang naitatag nang kaayusan ng pamamahala; subalit para sa pag-iingat sa mga nasasakupan—gaya ng mga brāhmaṇa at iba pang mamamayan—maaari niyang ituring na pag-aari ng kaharian ang yaman ng mayayaman (‘akin ito’) at kunin iyon kahit hindi kusang ibinigay. Ang diwa nito: ang sapilitang pagkuha ay makatarungan lamang bilang tungkulin ng pagprotekta at pagpapanatili ng katatagan, hindi bilang pansariling kasakiman o walang habas na pang-aapi.”

Word by Word

• आकाङ्क्षन्: desiring
• आकाङ्क्षन्: Karta
• Type: Verb
• Root: आकाङ्क्ष् (धातु)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन

• आत्मनः: of oneself
• आत्मनः: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, षष्ठी, एकवचन

• राज्यम्: kingdom, sovereignty
• राज्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, द्वितीया, एकवचन

• राज्ये: in the kingdom
• राज्ये: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, सप्तमी, एकवचन

• स्थितिम्: order, stability
• स्थितिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: स्थिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्री, द्वितीया, एकवचन

• अकोपयन्: not disturbing
• अकोपयन्: Karta
• Type: Verb
• Root: कुप् (धातु) / कोपय् (णिजन्त)
• Form: शतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन, कर्तरि, अ- (निषेध) + कोपयन् (causative pres. ptc.)

• अदत्तम्: not given
• अदत्तम्: Karma
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त (भूतकृदन्त), नपुं, द्वितीया, एकवचन, अ-

• एव: indeed, even
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• आददीत: should take / let him take
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) with उपसर्ग आ-; reduplicated present stem दद्
• Form: लोट् (आज्ञार्थे) / विधिलिङ् (संभाव्य), परस्मैपदम्, प्रथम, एकवचन

• दातुः: of the giver
• दातुः: Apadana
• Type: Noun
• Root: दातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, षष्ठी, एकवचन

• वित्तम्: wealth
• वित्तम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, द्वितीया, एकवचन

• मम: my
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• इति: thus (quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• king (rājā)
• brahmins (brāhmaṇa)
• subjects/people (prajā)
• wealth/property (vitta)
• kingdom (rājya)

Educational Q&A

What is the core teaching?

A ruler’s right to collect or even forcibly requisition wealth is ethically grounded only in rajadharma—maintaining stability and protecting the people. It must not ‘disturb the order’ (sthitim akopayan) and must be aimed at public protection rather than personal desire.

What is happening in the narrative?

In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma advises Yudhishthira on practical governance: when the welfare and protection of the subjects require resources, the king may treat the wealth of the rich as belonging to the realm and take it even if not voluntarily offered—provided he preserves administrative order and acts for protection.