Shloka 41
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
द्रुमा: केचन सामन्ता ध्रुवं छिन्दन्ति तानपि । ते चापि निपतन्तो<न्यान् निधघ्नन्त्येव वनस्पतीन्
drumāḥ kecit sāmantā dhruvaṃ chindanti tān api | te cāpi nipatanto 'nyān nidhaghnanty eva vanaspatīn |
“May ilang punong nakatayo sa paligid na tiyak ding pinuputol. At ang mga punong iyon, sa pagbagsak, ay di-maiiwasang tumatama at nakababagsak ng iba pang halaman. Sa paghahambing na ito, nililinaw ko ang prinsipyo ng dharma: kapag ang mga Brahmana ay nagbagsak ng punong gagawing yūpa para sa yajña, hindi iyon nananatili sa iisang punò—kumakalat ang pinsala, at naaapektuhan pati ang hindi unang tinutumbok.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma highlights that actions—especially those undertaken for a stated purpose—often produce unavoidable secondary harm. Dharma requires awareness of such cascading consequences and careful judgment, not a narrow focus on the initial intention alone.
Bhīṣma uses a concrete example from ritual practice: when a tree is cut for a sacrificial post, nearby trees are also cut, and falling trunks damage other plants. The image illustrates how one act can propagate destruction beyond its immediate target.