Shloka 40
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
उपमामत्र वक्ष्यामि धर्मतत्त्वप्रकाशिनीम् । यूपं छिन्दन्ति यज्ञार्थ तत्र ये परिपन्थिन:
upamām atra vakṣyāmi dharmatattvaprakāśinīm | yūpaṃ chindanti yajñārthaṃ tatra ye paripanथinaḥ ||
Wika ni Bhīṣma: “Dito ay maglalahad ako ng isang paghahambing na magliliwanag sa tunay na diwa ng dharma. Kapag pumuputol ang mga tao ng kahoy para sa yajña upang gawin ang yūpa (poste ng handog), ibinabagsak nila ang punong pinili; at sa paghila nito palabas, ang mga punong nasa paligid na humahadlang ay pinuputol din. Ang mga punong iyon, sa pagbagsak, ay madalas pang nakababali ng iba pang halaman.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma uses a ritual analogy to show that actions undertaken for a chosen end (even a sacred one) can produce unavoidable secondary harm; therefore dharma must be understood with attention to consequences, not merely intention.
Bhīṣma begins an illustrative comparison: to make a sacrificial post, people cut a tree and, while extracting it, also cut obstructing trees; the falling trees further damage other plants—an image of cascading effects caused by a single purposeful act.