Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
दुष्ट मन््त्री ही जिसका सहायक हो, इसीलिये जो श्रेष्ठ परामर्शसे भ्रष्ट हो गया हो एवं राज्यसे जिसके भ्रष्ट हो जानेकी सम्भावना हो और जिसे अपनी उन्नतिका कोई श्रेष्ठ उपाय न दिखायी देता हो, उसके लिये क्या कर्तव्य है? ।।
yudhiṣṭhira uvāca | duṣṭamantrī hi yasya sahāyakaḥ, tasmāt yaḥ śreṣṭha-parāmarśena bhraṣṭo bhavet, rājya-bhraṃśasya ca yasya sambhāvanā, svasyonnateś ca śreṣṭham upāyaṃ na paśyati—tasya kiṃ kartavyam? || paracakrābhiyātasya pararāṣṭrāṇi mṛdnataḥ | vigrahe vartamānasya durbalasya balīyasā—tasya kim āśrayaḥ? ||
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Kung ang isang hari ay sinusuportahan ng masamang tagapayo, at dahil dito’y nalihis sa mabuting payo—kaya malamang na mawala ang kanyang kaharian at wala siyang nakikitang marangal na paraan upang umunlad—ano ang nararapat niyang gawin? At muli: kapag ang isang pinuno ay nagmartsa laban sa hukbo ng kaaway at niyuyurakan ang lupain ng kaaway, ngunit sa gitna ng kampanyang iyon ay sinalakay rin siya ng isang haring higit na malakas—anong kanlungan ang mayroon para sa mahinang haring iyon na nakikipagdigma na?”
युधिछिर उवाच
The verse frames a rājadharma problem: a ruler’s strength depends on right counsel and prudent strategy. When misled by corrupt ministers and threatened with political collapse—especially amid multi-front war—the king must seek a sound refuge (āśraya) through wise policy: correcting counsel, securing alliances or protection, and choosing actions that preserve the realm and dharma rather than reckless expansion.
In Śānti Parva’s discourse on governance, Yudhiṣṭhira poses a practical question about a king in distress: first, a ruler ruined by bad advisers and facing possible loss of the kingdom; second, a weaker king campaigning against an enemy who is suddenly attacked by a stronger power. He asks what such a king should do and where he can find support.