Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)

दुष्टामात्यसहायस्य च्युतमन्त्रस्य सर्वतः । राज्यात्‌ प्रच्यवमानस्य गतिमग्ग्रामपश्यत:

duṣṭāmātyasahāyasya cyutamantrasya sarvataḥ | rājyāt pracyavamānasya gatim aggrām apaśyataḥ ||

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Kapag ang isang hari ay sinasandigan ng masasamang ministro, kapag ang kanyang payo at patakaran ay nagkakawatak-watak at nagugulo sa lahat ng panig, at kapag siya’y unti-unting nahuhulog mula sa kanyang kaharian, hindi na niya nakikita ang landas sa unahan—hindi niya matukoy ang daan tungo sa kaligtasan o ang wastong dapat gawin.”

दुष्टwicked, corrupt
दुष्ट:
Sambandha
TypeAdjective
Rootदुष्ट
FormMasculine, Genitive, Singular
अमात्यminister
अमात्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootअमात्य
FormMasculine, Genitive, Singular
सहायस्यof (one) having as helper/ally
सहायस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootसहाय
FormMasculine, Genitive, Singular
च्युतfallen from, deprived of
च्युत:
Sambandha
TypeAdjective
Rootच्युत
FormMasculine, Genitive, Singular
मन्त्रस्यof counsel/strategy
मन्त्रस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootमन्त्र
FormMasculine, Genitive, Singular
सर्वतःon all sides; entirely
सर्वतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
राज्यात्from the kingdom
राज्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Ablative, Singular
प्रच्यवमानस्यof (one) being driven out / falling away
प्रच्यवमानस्य:
Sambandha
TypeVerb
Rootप्र-च्यु (धातु: च्यु)
FormMasculine, Genitive, Singular, Present (Shatru/Śānac participle), Atmanepada (middle)
गतिम्course, way, refuge
गतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Accusative, Singular
अग्राम्not leading to a village; without settlement (i.e., not a proper path)
अग्राम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअग्राम् (अ + ग्राम)
FormFeminine, Accusative, Singular
अपश्यत्saw
अपश्यत्:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
A
amātya (ministers/counselors)
R
rājya (kingdom)

Educational Q&A

A ruler’s stability depends on righteous advisers and sound counsel; when ministers are corrupt and policy collapses, the king loses clear direction and the kingdom inevitably declines. Ethical governance requires integrity in counsel and disciplined statecraft.

In the Śānti Parva’s discussion of rājadharma, Yudhiṣṭhira frames a political-ethical problem: a king, undermined by wicked ministers and failed counsel, is being driven from sovereignty and becomes unable to perceive a viable path forward.