Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
इत्येवं व्यवहारस्य व्यवहारत्वमिष्यते । महाराज! धर्मका ही दूसरा नाम व्यवहार है। लोकमें सतत सावधान रहनेवाले पुरुषके धर्मका किसी तरह लोप न हो
ity evaṁ vyavahārasya vyavahāratvam iṣyate | mahārāja! dharmakā hī dūsarā nāma vyavahāra hai | loke satata sāvadhāna rahanevāle puruṣa-ke dharma-kā kisī tarah lopa na ho, isīliye daṇḍa-kī āvaśyakatā hai, aur yahī us vyavahāra-kā vyavahāratvamḥ hai |
Sabi ni Bhishma: Sa gayon, kinikilala na ang mismong “pagiging praktikal” ng mga ugnayang panlipunan at paghatol ay nasa ganito: ang dharma ay, sa diwa, isa pang pangalan ng wastong asal sa daigdig. O Maharaja, upang ang dharma ng mga taong kailangang laging mapagmatyag sa lipunan ay hindi manlupaypay sa anumang paraan, kailangan ang parusa (daṇḍa); at ang pangangailangang ito mismo ang siyang nagpapaging tunay na “praktikal” sa pamamahala at paghatol sa mundo.
भीष्म उवाच
Bhishma equates dharma with proper worldly conduct (vyavahāra) and argues that daṇḍa (punitive authority) is necessary to prevent dharma from declining in society; enforcement is what makes governance and legal practice effective.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship and social order, Bhishma addresses the king (Yudhiṣṭhira) and explains why punishment and enforcement are integral to maintaining dharma in everyday social and legal life.