Shloka 46
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
भिक्षुका: प्राड्विवाकाश्व मौहूर्ता दैवचिन्तका: । कोशो मित्राणि धान्यं च सर्वोपकरणानि च
bhikṣukāḥ prāḍvivākāś ca mauhūrtā daivacintakāḥ | kośo mitrāṇi dhānyaṃ ca sarvopakaraṇāni ca ||
Wika ni Bhishma: “Mga pulubing banal, mga pantas na tagapagtanggol sa usaping-batas, mga astrologo at yaong nagbubulay sa banal; ang kabang-yaman, mga kapanalig, mga imbakan ng butil, at bawat uri ng kagamitan at yaman—ang mga ito man ay ibinibilang sa mga sangkap na nagpapalakas sa isang kaharian. Sa aral ng pamamahala rito, ang estado ay parang isang buhay na katawan: maraming bahagi ang sumusuporta rito, ngunit ang disiplina at makatarungang kaparusahan (daṇḍa) ang itinuturing na pangunahing kasangkapan, sapagkat ito ang lumilikha at nag-iingat ng kaayusan sa lahat ng bahagi.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse situates various social specialists and material resources—legal experts, astrologers/diviners, treasury, allies, provisions, and equipment—as essential supports of the kingdom, within a broader rājadharma framework where the state is viewed as an organism whose stability ultimately depends on daṇḍa (lawful discipline/punishment) to maintain order.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rājadharma (the duties of kings). Here he continues enumerating the elements that uphold a polity—both personnel and resources—clarifying how governance relies on coordinated ‘limbs’ of the state and the regulating force of authority.