Shloka 45
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
अथवाडूस्य युक्तस्य रथिनो हस्तियायिन: । अश्वारोहा: पदाताक्ष मन्त्रिणो रसदाश्ष ये
athavā ḍūsya-yuktasya rathino hastiyāyinaḥ | aśvārohāḥ padātāś ca mantriṇo rasadāś ca ye ||
Wika ni Bhishma: “O kaya naman, yaong kabilang sa sandatahang kaayusan ng hari—mga karwahero na may ganap na kagamitan, mga sakay sa elepante, mga kabalyero, at mga kawal na naglalakad—gayundin ang mga tagapayo ng hari at ang mga naglalaan ng suplay at tustos—ang mga ito man ay dapat bilangin sa mga sangkap ng estado. Sa aral ng pamamahala rito, ang kaharian ay itinuturing na parang isang buhay na katawan na binubuo ng maraming bahaging magkakaugnay; kaya ang disiplina at makatarungang pagpaparusa (daṇḍa) ang itinatanghal na pangunahing kasangkapan na nagbubuklod sa lahat.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse contributes to the saptāṅga-style view of the kingdom as an organic body: military arms, ministers, and supply-providers are essential limbs of the state. The broader teaching in this passage emphasizes that effective governance depends on coordinated institutions, with daṇḍa (discipline/punishment) functioning as the central means to maintain order and protect dharma.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rājadharma (the duties of kings). Here he enumerates components of the royal establishment—mounted and foot forces, advisers, and logistical support—framing them as parts of the state’s ‘body’ within a systematic lesson on how a kingdom is sustained.