Shloka 23
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
ततो गच्छसि सिद्धार्थ:पीड्यमानं महाजनम् | योगधर्मविदं पुण्यं कंचिदस्योपवर्णयेत्
tato gacchasi siddhārthaḥ pīḍyamānaṁ mahājanam | yogadharmavidaṁ puṇyaṁ kaṁcid asyopavarṇayet ||
Sinabi ni Bhishma: “Pagkaraan nito, aalis ka na natupad ang iyong layon. Pagkatapos, sa harap ng haring iyon, ilarawan mo ang paghihirap ng karaniwang tao na inaapi, at purihin mo rin ang isang banal na nakaaalam ng dharma ng yoga. Sa gayong paglalarawan, maaaring mahikayat ang kaaway na hari na talikuran ang kanyang kaharian. (Ngunit kung siya’y manatiling di matinag at hindi siya dapuan ng paglayo sa pagnanasa, kung gayon—sa pamamagitan ng mga taong itinalaga mo—gamitin ang napatunayang paraan ng gamot na sinasabing pumupuksa sa lahat ng kaaway, upang mamatay ang mga elepante, kabayo, at kawal ng kaaway.)”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma frames a strategy of moral persuasion: first move a hostile ruler by showing the suffering of the people and by praising a virtuous exemplar of yoga-dharma, so that renunciation or restraint may arise. The passage also reflects the tension in raja-dharma between ethical suasion and harsher measures when persuasion fails.
In Shanti Parva’s instruction on governance and policy, Bhishma advises how to influence an enemy king: narrate public suffering and highlight the greatness of a righteous, disciplined person to induce the enemy to abandon his claim. The accompanying prose context (as in the provided Hindi) continues with an escalation plan if the king remains unmoved.