Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
(अन्यत्रोपनता हापत् पुरुषं तोषयत्युत । तेन शान्तिं न लभते नाहमेवेति कारणात् ।।
anyatropanatā hāpat puruṣaṃ toṣayaty uta | tena śāntiṃ na labhate nāham eveti kāraṇāt || anyeṣām api naśyanti suhṛdaś ca dhanāni ca | paśya buddhyā manuṣyāṇāṃ rājan āpadam ātmanaḥ ||
Wika ni Bhishma: “Ang kapahamakan na bumagsak sa iba ay maaari pang magbigay sa hangal ng isang uri ng kasiyahan—sapagkat iniisip niya, ‘Hindi ako ang nasa pagdurusang iyon.’ Ngunit dahil mismo sa ganitong paghiwalay at paghahambing, hindi siya kailanman nakakamit ng kapayapaan. O Hari, pati sa iba ay nawawasak ang kanilang yaman at ang kanilang minamahal na mga kaibigan; kaya magnilay ka nang malinaw at makita na ang sarili mong dalamhati ay kapareho rin ng dalamhati ng ibang tao.”
भीष्म उवाच
Taking comfort in another’s misfortune (‘it is not happening to me’) is a mark of delusion and becomes an obstacle to peace. True calm arises from discernment that adversity is a common human condition, which fosters humility and compassion rather than comparison.
In the Shanti Parva instruction, Bhishma counsels the grieving king (Yudhishthira) to reflect wisely on suffering: others too lose wealth and loved ones, so one should view one’s own calamity as part of the shared lot of humanity and thereby steady the mind.