Shloka 35
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
योगधर्मको जाननेवाले धर्मात्मा धीर मनुष्य अपनी सम्पत्ति तथा पुत्र-पौत्रोंका भी स्वयं ही त्याग कर देते हैं ।।
yogadharmako jānanevāle dharmātmā dhīra manuṣya āpanā sampatti tathā putra-pautroṅ kā bhī svayaṁ hī tyāga kara dete haiṁ. tyaktaṁ svāyambhuve vaṁśe śubhena bharatena ca | nānāratnasamākīrṇaṁ rājyaṁ sphītam iti śrutam || tathānyair bhūmipālaiś ca tyaktaṁ rājyaṁ mahodayam | tyaktvā rājyāni sarve ca vane vanyaphalāśanāḥ || gatāś ca tapasaḥ pāraṁ duḥkhasyāntaṁ ca bhūmipāḥ | bahusaṅkucukaṁ dṛṣṭvā vidhitsāsādhanena ca | tathānye saṁtyajanty eva matvā paramadurlabham ||
Sinabi ni Bhīṣma: Ang mga matatag at matuwid na nakaaalam ng disiplina ng yoga ay kusang nagtatakwil maging ng kanilang yaman at ng kanilang mga anak at apo. Narinig ko na si Haring Bharata, na isinilang sa angkan ni Svayambhuva Manu at may mapalad na asal, ay iniwan ang kanyang masaganang kaharian na hitik sa sari-saring hiyas. Gayon din, ang iba pang mga hari ay tumalikod sa malalawak at maunlad na mga kaharian. Pagkatapos iwan ang trono, namuhay sila sa gubat, kumakain ng mga ligaw na bunga at ugat; doon nila nilampasan ang pag-aayuno at pagdurusa at narating ang wakas ng pighati. Nang makita nilang ang yaman ay nakakamit lamang sa walang humpay na pagsisikap ngunit lubhang di-matatag—at ituring itong napakahirap panghawakan—ang iba ay pinili ring talikuran ito.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that true wisdom in yogic dharma recognizes the instability of wealth and worldly power; therefore the steadfast may renounce even family attachments and royal prosperity, turning to austerity and inner discipline aimed at ending suffering.
In the Shanti Parva discourse, Bhishma cites exemplars—especially King Bharata of the Svayambhuva Manu line—who abandoned jewel-rich, flourishing kingdoms. He generalizes that many rulers left sovereignty for forest life, living on wild produce and pursuing tapas, thereby moving beyond hardship toward the cessation of suffering.