Shloka 43
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
प्रदाय गूढानि वसूनि राजन् प्रच्छिद्य भोगानवधाय च स्वान् | दुष्टान् स्वदोषैरिति कीर्तयित्वा पुरेषु राष्ट्रषु च योजयन्ति
pradāya gūḍhāni vasūni rājan pracchidya bhogān avadhāya ca svān | duṣṭān svadoṣair iti kīrtayitvā pureṣu rāṣṭreṣu ca yojayanti devarāja |
Sinabi ni Bhishma: “O hari, ang isang pinuno ay maaaring lihim na magbigay ng nakatagong yaman, habang sa panlabas ay pinuputol ang kasiyahan ng isang tao at kinukumpiska ang kanyang mga bagay na pangluho, at wari’y itinatakwil pa ang sariling mga kasamahan. Pagkaraan, ipinahahayag niya: ‘Ang mga taong ito’y nadungisan ng sarili nilang mga pagkukulang; kaya pinalayas ko ang mga masasamang ito sa kaharian—nagtungo sila sa ibang lupain.’ Sa gayon, itinatakda niya sila sa mga lungsod at kaharian ng kaaway upang kumuha ng balita at lumikha ng mga siwang na mapapasukan. Kaya sa ibabaw ay inaalis niya ang lahat ng kanilang kagamitang pang-aliw, ngunit sa lihim ay binibigyan sila ng saganang pondo at idinadagdag ang ilang mapagkakatiwalaang tao upang umalalay sa gawain.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma describes a pragmatic tool of rāja-dharma: a king may use controlled public narrative and secret patronage to deploy agents in hostile territories. The method relies on outward disavowal (to make the agents credible as ‘exiles’) while secretly funding and supporting them, prioritizing the kingdom’s security through intelligence-gathering.
In the Shanti Parva’s instruction on governance, Bhishma advises Yudhishthira about covert operations. The king publicly brands certain men as दोष-दूषित (fault-tainted) and expels them, confiscating their comforts, but privately gives them hidden wealth and helpers, then places them in enemy cities and kingdoms to penetrate defenses and collect information.