Shloka 21
Gadā-yuddhe Bhīma–Duryodhanayoḥ Tumulaḥ Saṃprahāraḥ
Mace-duel’s intense exchange
प्रमाणकोट्यां पातस्य दाहस्य जतुवेश्मनि । सभायामवहासस्य सर्वस्वहरणस्यथ च
sañjaya uvāca |
pramāṇakoṭyāṃ pātasya dāhasya jatuveśmani |
sabhāyām avahāsasya sarvasvaharaṇasya ca ||
Wika ni Sañjaya: “(Naalaala niya) ang kahihiyang itinapon siya sa tubig ng Pramāṇakoṭī, ang tangkang sunugin siya sa bahay na may dagta (lac-house), ang lantad na panlilibak sa bulwagang panghari, at ang pag-agaw sa lahat niyang ari-arian. Ang mga sugat na ito sa alaala ang naglatag ng isang krisis na moral: ang pasya ng nagsasalita na wakasan ang kanyang pagdurusa sa pamamagitan ng pagganti sa taong paulit-ulit na lumapastangan sa pagkakamag-anak, katarungan, at mga tuntunin ng maharlikang asal.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse gathers a catalogue of grave violations—attempted murder, arson, public dishonor, and dispossession—showing how adharma accumulates consequences. Ethically, it highlights the tension between justified accountability and the consuming pull of vengeance, a recurring Mahābhārata concern.
Sanjaya reports a character’s recollection of past atrocities: being thrown into the Pramāṇakoṭī waters, the attempt to burn him in the lac-house, ridicule in the royal assembly, and the taking of his entire wealth. These memories are invoked to justify a resolve to bring those sufferings to an end through confrontation in the war context.