Gadā-yuddhe Bhīma–Duryodhanayoḥ Tumulaḥ Saṃprahāraḥ
Mace-duel’s intense exchange
धिगस्तु खलु मानुष्यं यस्य निछ्ठेयमीदृशी । एकादशचमूभर्ता यत्र पुत्रो ममानघ
dhig astu khalu mānuṣyaṁ yasya niṣṭheyam īdṛśī | ekādaśa-camū-bhartā yatra putro mamānagha |
Wika ni Vaiśampāyana: “Sumpain ang kalagayan ng pagiging tao kung ang wakas ay ganitong kapait at dalamhati! O Saṃjaya na walang sala—ang aking anak, na minsang namuno sa labing-isang hukbong akṣauhiṇī, na nag-utos sa mga hari at tinamasa ang buong daigdig na wari’y siya lamang ang may-ari, ay nauwi sa ganito: hawak ang pamalo sa kamay, kailangan niyang sumugod nang nagmamadali, naglalakad, sa digmaan.”
वैशम्पायन उवाच
Worldly power and sovereignty are unstable; even the mightiest commander can be reduced to a pitiable end. The verse frames this as an ethical lament on the fragility of human fortune and the tragic consequences of war and ambition.
In the Shalya Parva, the speaker reports a lament about the king’s son: once lord of vast forces, he is now driven to a desperate final combat, highlighting the reversal of fortune at the war’s climax.