Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा

Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage

ततस्तां वीरुधं॑ सोम॑ संकल्प्य सुमहातपा: । ऋचो यजूंषि सामानि मनसा चिन्तयन्‌ मुनि:,सोमस्याभिषवं कृत्वा चकार विपुलं ध्वनिम्‌ । तत्पश्चात्‌ उन महातपस्वी त्रितने उस फैली हुई लतामें सोमकी भावना करके मन-ही- मन ऋग्‌ू, यजु और सामका चिन्तन किया। नरेश्वर! इसके बाद कंकड़ या बालू-कणोंमें सिल और लोढ़ेकी भावना करके उसपर पीसकर लतासे सोमरस निकाला। फिर जलमें घीका संकल्प करके उन्होंने देवताओंके भाग नियत किये और सोमरस तैयार करके उसकी आहुति देते हुए वेद-मन्त्रोंकी गम्भीर ध्वनि की

tatas tāṁ vīrudhaṁ somaṁ saṅkalpya sumahātapāḥ | ṛco yajūṁṣi sāmāni manasā cintayan muniḥ | somasyābhiṣavaṁ kṛtvā cakāra vipulaṁ dhvanim ||

Pagkaraan, ang dakilang asceta na may napakatinding tapas ay inisip na ang nakabukadkad na baging na iyon ay si Soma. Ang pantas, habang sa isip ay binibigkas ang mga himno ng Ṛk, Yajus, at Sāman, ay isinagawa ang pagpiga ng Soma at nagpalabas ng isang malakas at umaalingawngaw na tunog. Ipinahihiwatig nito ang kapangyarihan ng saṅkalpa at ng kaayusang Veda: sa pamamagitan ng panloob na kadalisayan, wastong kaalamang ritwal, at nakatuong isip, nagiging mabisa ang banal na gawa kahit kapos ang panlabas na yaman.

ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
ताम्that (her/it)
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
वीरुधम्creeper, plant (soma-lata)
वीरुधम्:
Karma
TypeNoun
Rootवीरुध्
FormFeminine, Accusative, Singular
सोमम्Soma (the deity/juice)
सोमम्:
Karma
TypeNoun
Rootसोम
FormMasculine, Accusative, Singular
संकल्प्यhaving conceived/imagined, having resolved
संकल्प्य:
TypeVerb
Rootसंकॢप् (सम्+कॢप्)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
सुमहातपाःof very great austerity
सुमहातपाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुमहातपस्
FormMasculine, Nominative, Singular
ऋचःRig (hymns)
ऋचः:
Karma
TypeNoun
Rootऋच्
FormFeminine, Accusative, Plural
यजूंषिYajus (Yajur-veda formulas)
यजूंषि:
Karma
TypeNoun
Rootयजुस्
FormNeuter, Accusative, Plural
सामानिSaman (Sama-veda chants)
सामानि:
Karma
TypeNoun
Rootसामन्
FormNeuter, Accusative, Plural
मनसाwith the mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
चिन्तयन्thinking, contemplating
चिन्तयन्:
Karta
TypeVerb
Rootचिन्त्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
TypeNoun
Rootसोम
FormMasculine, Genitive, Singular
अभिषवम्pressing/extraction (of soma)
अभिषवम्:
Karma
TypeNoun
Rootअभिषव
FormMasculine, Accusative, Singular
कृत्वाhaving done, having performed
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
चकारmade, produced
चकार:
TypeVerb
Rootकृ
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
विपुलम्great, abundant
विपुलम्:
TypeAdjective
Rootविपुल
FormMasculine/Neuter, Accusative, Singular
ध्वनिम्sound, resonance
ध्वनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootध्वनि
FormMasculine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
M
muni (sage)
S
Soma
V
vīrudh (creeper/plant)
Ṛgveda (ṛcaḥ)
Y
Yajurveda (yajūṁṣi)
S
Sāmaveda (sāmāni)
A
abhiṣava (Soma-pressing)