Shloka 7
धृतराष्ट्रविलापः — Dhṛtarāṣṭra’s Lament and Inquiry (Śalya-parva, Adhyāya 2)
Devanagari script
बालभावमत्तिक्रम्य यौवनस्थांश्व तानहम् मध्यप्राप्तांस्तथा श्र॒ुत्वा हृष्ट आसं तदानघ,निष्पाप संजय! जब मैं यह सुनता था कि मेरे बच्चे बाल्यावस्थाको लाँधकर युवावस्थामें प्रविष्ट हुए हैं और धीरे-धीरे मध्य अवस्थातक पहुँच गये हैं, तब हर्षसे फ़ूल उठता था
Translation
O Sanjaya na walang kasalanan! Nang marinig ko na ang aking mga anak ay lumampas na sa pagkabata, pumasok sa kabataan, at unti-unting umabot sa gitnang gulang, noon ay napuno ako ng galak na wari’y namukadkad ang puso.
Word by Word
बालभावम्childhood (state of being a child)
बालभावम्:
Karma
TypeNoun
Rootबालभाव
FormMasculine, Accusative, Singular
अतिक्रम्यhaving crossed/overstepped
अतिक्रम्य:
TypeVerb
Rootअति-क्रम्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
यौवनस्थान्standing in youth; having entered youth
यौवनस्थान्:
Karma
TypeAdjective
Rootयौवनस्थ
FormMasculine, Accusative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तान्those (sons/children)
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormNominative, Singular
मध्यप्राप्तान्having reached the middle (age); arrived at mid-life
मध्यप्राप्तान्:
Karma
TypeAdjective
Rootमध्य-प्राप्त
FormMasculine, Accusative, Plural, क्त (past passive participle)
तथाthus; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
हृष्टःdelighted; thrilled
हृष्टः:
TypeAdjective
Rootहृष्ट
FormMasculine, Nominative, Singular
आसम्I was
आसम्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (लङ्), 1st, Singular, Parasmaipada
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
अनघO sinless one
अनघ:
TypeNoun
Rootअनघ
FormMasculine, Vocative, Singular
निष्पापO blameless one
निष्पाप:
TypeNoun
Rootनिष्पाप
FormMasculine, Vocative, Singular
संजयO Sanjaya
संजय:
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
धघतयाट्र उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes