Mahabharata — Sabha Parva, Shloka 44
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
इस प्रकार श्रीमहाभारत सभापववके अन्तर्गत शिशुपालवधपर्वरमें भीष्मवाक्यविषयक चौवालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,यथाहईं पूज्य नृपतीन् भ्रातृन् सर्वानुवाच ह । राजान: सर्व एवैते प्रीत्यास्मानू समुपागता: “हम अपने-अपने राष्ट्रको जायँगे, आप हमें आज्ञा दें।।
vaiśampāyana uvāca | yathāha—īṃ pūjya nṛpatīn bhrātṝn sarvān uvāca ha | rājānaḥ sarva evaite prītyāsmān samupāgatāḥ | “vayaṃ sva-sva-rāṣṭraṃ yāsyāmaḥ, bhavān asmān ājñāpayatu adya” iti | rājñāṃ etad vacanaṃ śrutvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ tān pūjanīyān nareśān yathāyogyaṃ satkṛtya sarva-bhrātṝn uvāca—“ete sarve rājānaḥ prītyaiva asmākam atra samāgatāḥ | ime parantapa bhūpālāḥ mām pṛṣṭvā sva-rāṣṭraṃ gantum udyatāḥ | bhadraṃ vaḥ | yūyaṃ sva-rājya-sīmāntam ādarapūrvakaṃ etān śreṣṭha-narapatīn prāpayata” iti |
Wika ni Vaiśampāyana: Pagkaraan, (si Yudhiṣṭhira) ay nagsalita sa lahat ng kanyang mga kapatid tungkol sa mga pinararangalan na hari. Ang lahat ng mga pinunong iyon, na dumating sa kanila nang may mabuting loob, ay nagsabi, “Babalik kami sa kani-kaniyang kaharian; ipagkaloob mo sa amin ang pahintulot ngayong araw.” Nang marinig ang hiling ng mga hari, pinarangalan ni Dharma-rāja Yudhiṣṭhira ang mga kagalang-galang na monarka ayon sa nararapat, at sinabi sa kanyang mga kapatid: “Ang mga haring ito’y dumating dito dahil lamang sa pag-ibig at mabuting kalooban. Ngayon, ang mga makapangyarihang pinunong ito, matapos humingi ng pahintulot sa akin, ay handa nang umalis patungo sa kanilang mga lupain. Nawa’y mapabuti kayo. Ihatid ninyo ang mga pangunahing haring ito nang may paggalang hanggang sa hangganan ng ating kaharian.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights rāja-dharma expressed as hospitality and respectful leave-taking: honored guests—especially fellow rulers—should be received appropriately (satkāra) and escorted with dignity to the boundary, reflecting gratitude, political courtesy, and ethical governance.
After the gathering, the visiting kings request permission to return to their own realms. Yudhiṣṭhira honors them and instructs his brothers to escort the kings respectfully up to the limits of their kingdom.