Shloka 15
Śiśupāla-vadha in the Rājasūya-sabhā (शिशुपालवधः — राजसूयसभायाम्)
Devanagari script
नातिचक्राम भीष्मस्य स हि वाक्यमरिंदम: । समुदवृत्तो घनापाये वेलामिव महोदधि:,शत्रुदमन भीम भीष्मजीकी आज्ञाका उल्लंघन उसी प्रकार न कर सके, जैसे वर्षकि अन्तमें उमड़ा हुआ होनेपर भी महासागर अपनी तटभूमिसे आगे नहीं बढ़ता है
Transliteration
nāticakrāma bhīṣmasya sa hi vākyam ariṃdamaḥ | samudavṛtto ghanāpāye velām iva mahodadhiḥ ||
Translation
Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang manlulupig sa kaaway ay hindi lumampas sa utos ni Bhīṣma; sapagkat kahit lumobo ang dagat sa dulo ng tag-ulan, ang dakilang karagatan ay hindi rin tumatawid sa hangganan ng pampang nito. Ipinakikita ng paghahambing ang disiplinadong pagpipigil—lakas na nananatili sa loob ng saklaw ng wastong kapangyarihan.
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अतिचक्रामoverstepped / transgressed
अतिचक्राम:
TypeVerb
Rootअति-क्रम्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, singular, Parasmaipada
भीष्मस्यof Bhīṣma
भीष्मस्य:
TypeNoun
Rootभीष्म
Formmasculine, genitive, singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, nominative, singular
हिindeed / for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
वाक्यम्word / command
वाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाक्य
Formneuter, accusative, singular
अरिंदमःfoe-subduer (epithet)
अरिंदमः:
Karta
TypeAdjective
Rootअरिंदम
Formmasculine, nominative, singular
समुदवृत्तःswollen / risen up
समुदवृत्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसमुद्-वृत्
Formmasculine, nominative, singular, क्त (past passive participle)
घनापायेat the end of the rainy season (when clouds depart)
घनापाये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootघनापाय
Formmasculine, locative, singular
वेलाम्shore / boundary
वेलाम्:
Karma
TypeNoun
Rootवेला
Formfeminine, accusative, singular
इवlike / as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
महोदधिःthe great ocean
महोदधिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहोदधि
Formmasculine, nominative, singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaB
BhīṣmaT
the foe-subduer (ariṃdamaḥ)O
ocean (mahodadhi)S
shoreline/boundary (velā)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes